Thay đổi tư duy và hướng tới cách tiếp cận liên ngành để phát triển các đô thị, từ đó có thể quản lý quá trình phát triển một cách khoa học, bền vững là những vấn đề thực tế và cấp thiết hiện nay. Đó cũng là nội dung trọng tâm trong chương trình đào tạo thạc sĩ Quản lý phát triển đô thị tại Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), nhằm giải quyết hiệu quả những thách thức về nhân lực đô thị trong bối cảnh thời đại mới.
Bối cảnh đô thị hoá toàn cầu: Tiến trình phát triển tất yếu và khách quan
Đô thị hóa ở các nước đang phát triển, đặc biệt tại châu Á là sự chuyển đổi quan trọng nhất về dân cư và không gian cư trú của thế kỷ 21. Theo ước tính của Liên hợp quốc, trên thế giới có khoảng 4,2 tỷ người (chiếm hơn 55% số dân) đang sinh sống ở các thành phố. Trong 30 năm tới, dân số đô thị toàn cầu có thể tăng lên khoảng 2,5 tỷ người nữa, nghĩa là tỷ lệ người sống ở các thành phố sẽ lên tới gần 70% vào năm 2050. Thực tế này dẫn đến sự chuyển đổi to lớn hơn, đó là việc tái cơ cấu các nền kinh tế quốc gia dựa trên đô thị hóa và định hình lại tổ chức sống cho hàng tỷ người trong tương lai trên thế giới. Có thể nói chúng ta phải xây dựng cả một thế giới mới cho đô thị với những đòi hỏi về chất lượng sống vượt bậc, nhưng luôn phải đối diện với các khủng hoảng tài nguyên, môi trường, và đặc biệt là nguồn lực quản lý phát triển đô thị chất lượng cao, kịp thời thích ứng với vòng xoay của thời đại.
Việt Nam là một trong các quốc gia có tốc độ đô thị hóa khá nhanh trong khu vực Đông Nam Á. Chúng ta bắt buộc phải phát triển một hệ thống các thành phố và đô thị có khả năng cạnh tranh và linh hoạt trong chống chịu và phục hồi các không gian kinh tế công nghiệp và dịch vụ. Trong Hội thảo Đô thị toàn quốc năm 2009, các chuyên gia trong và ngoài nước đã đi tới nhận định chắc chắn rằng “Việt Nam sẽ chỉ có một cơ hội lớn để đô thị hóa một cách đúng đắn. Bởi nếu thất bại trong đô thị hóa, Việt Nam sẽ thất bại trong công nghiệp hóa và hiện đại hóa”.
Nhu cầu thiết yếu về nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển đô thị tại Việt Nam
Tại Việt Nam hiện nay, hầu hết nguồn nhân lực liên quan tới quản lý và quy hoạch đô thị đều có cách tiếp cận vấn đề một cách đơn ngành. Nhiều năm qua, một số trường đại học tại Việt Nam như Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQGHN; Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, Trường ĐH Xây dựng Hà Nội, Trường Đại học Tôn Đức Thắng… đã triển khai chương trình đào tạo trình độ đại học và sau đại học các ngành Quy hoạch vùng và đô thị, Quản lý đô thị và công trình, Đô thị học. Đa số các chương trình đào tạo về quản lý đô thị được thiết kế dưới góc độ quản lý về quy hoạch hay một số nơi còn coi Quản lý đô thị là một chuyên ngành hẹp của khối ngành Quản trị kinh doanh.
Nhìn chung, đằng sau các chương trình đào tạo trên, việc phối hợp, kết hợp giữa các bộ phận liên quan trong định hướng phát triển, tổ chức không gian hoạt động, xây dựng và quản lý đô thị còn thiếu tính tổng thể bao quát. Điều này làm hạn chế sức sáng tạo và khả năng liên kết ngày càng cao trong thực tiễn, khiến việc giải quyết các vấn đề liên quan tới quá trình phát triển đô thị trở nên thiếu đồng bộ, không có cái nhìn tổng hợp, xuyên suốt. Thực tế cho thấy, việc giải quyết các bài toán đô thị đang được thực hiện nhỏ lẻ, bộ phận, đôi khi các hoạt động còn chồng chéo lên nhau. Bên cạnh đó, công tác lập chính sách, xây dựng chiến lược quản lý phát triển đô thị chưa thể hiện được tầm nhìn của tổng thể, minh chứng là chúng ta đang sử dụng công cụ quy hoạch ngành cục bộ và xơ cứng về phương pháp để quản lý phát triển đô thị.
Thạc sĩ Quản lý phát triển đô thị tại Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQGHN: Thay đổi tư duy và cách tiếp cận liên ngành để phát triển bền vững
Việc đào tạo Quản lý phát triển đô thị theo hướng tiếp cận liên ngành là hướng đi mà thế giới đã triển khai từ thập niên 80 của thế kỷ 20, theo đó, chương trình đào tạo được hình thành và xây dựng dựa trên một số trụ cột kiến thức, đến từ các lĩnh vực khoa học tương đối khác biệt nhau: lĩnh vực khoa học tự nhiên với sự đóng góp của các ngành địa chất, địa lý, viễn thám, môi trường, và một phần liên quan tới biến đổi khí hậu; lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn với sự tham gia của các ngành xã hội học, văn hóa học, quản trị, quản lí, nhân học, tâm lý học để nghiên cứu về khía cạnh xã hội, văn hoá, di cư, định cư của đô thị; lĩnh vực kiến trúc – xây dựng với việc cung cấp các hiểu biết, kiến thức về đô thị dưới góc độ kiến trúc, xây dựng, quy hoạch trong bối cảnh phát triển đô thị… Việc xây dựng chương trình đào tạo theo cách tiếp cận liên ngành như nêu ở trên là một thế mạnh mà Đại học Quốc gia Hà Nội nói chung và Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật nói riêng đang triển khai tại chương trình đào tạo thạc sĩ Quản lý phát triển đô thị.
Trong chương trình đào tạo này, bên cạnh các cột trụ kiến thức quan trọng, còn phải đề cập đến mảng kiến thức về kinh tế, luật pháp và công nghệ, là những lĩnh vực rất quan trọng trong việc định hướng chương trình đào tạo theo hướng ứng dụng, hỗ trợ người học không chỉ các kiến thức hàn lâm, mà còn các kỹ năng nghề nghiệp, các năng lực thực hành thông qua các bài tập đồ án thực tế, giúp người học dễ dàng tiếp cận với các bài tập, vấn đề thực tế và có thể nhanh chóng đáp ứng nhu cầu xã hội.
Với mạng lưới các chuyên gia đầu ngành về đô thị sẽ tham gia giảng dạy tại chương trình, chương trình đào tạo Thạc sĩ Quản lý phát triển đô thị của Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật đã sẵn sàng giải quyết các bài toán khó trong lĩnh vực. Các nền móng cơ bản cho đô thị học như Địa lí lãnh thổ, Kinh tế lãnh thổ, Môi trường và tài nguyên đô thị, Sử dụng đất đô thị, Tài chính đô thị, Nhân học đô thị, Xã hội học cấu trúc, Dân số và việc làm đô thị, Chính sách, thể chế áp dụng cho đô thị, Công nghệ tích hợp để giám sát và quản lí đô thị một cách thông minh… đang nằm rải rác trong các khoa ngành ở nhiều trường đại học đã được tích hợp ngay trong chương trình. Quá trình đào tạo cũng nhấn mạnh đến tư duy chiến lược tích hợp và công cụ đa ngành để đánh giá tiềm năng, kịch bản phát triển gắn với phân bổ không gian lãnh thổ đô thị và vùng đô thị.
Với kiến thức và kỹ năng xử lý vấn đề rộng, tư duy đa ngành và đa chiều khi tiếp cận, phân tích và đánh giá vấn đề, khả năng đáp ứng yêu cầu từ thị trường nhân lực của học viên chương trình sẽ rất cao. Các học viên tốt nghiệp chương trình đào tạo có thể sẵn sàng đảm nhiệm các vị trí quản lý, chuyên viên tại các bộ, ngành, các đơn vị quản lý nhà nước các cấp về đô thị ở các mảng công việc quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, tài nguyên môi trường, kế hoạch đầu tư, giao thông vận tải.
Có thể thấy đây là hướng đi đúng đắn, sẽ đem đến các chiến lược và giải pháp quản lý phát triển tổng thể cho những thực thể đô thị khác nhau, để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, công bằng và văn minh xã hội ở Việt Nam.
Tham khảo thông tin tuyển sinh Thạc sĩ Quản lý phát triển đô thị, trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội tại đây.